اصلاح پولی و اهداف آن

اصلاح پولی و اهداف آن

اصلاح پولی در معنای دقیق مجموعه اقداماتی است که موجب شود به وضعیت در حال تخریب نظام پولی کشور خاتمه دهد و مقدمات لازم را برای شروع و گسترش یک اقتصاد پولی کارا و صحیح فراهم آید. متاسفانه اغلب تصور می شود که اصلاح پولی صرفا از طریق تعویض پولهای قدیم با پولهای جدید امکان پذیر است، اما الزاما این اقدام صرف به معنای اصلاح پولی نیست بلکه لازمه آن ایجاد تغییرات اساسی و بنیادی در روند سیاست ها و حتی هدف گذاری های اقتصادی است. بنابراین استقرار ثبات پولی تنها یکی از اهداف رفورم پولی است نه همه آن.

تاریخچه اصلاح پولی:

قدمت اصلاح پولی به قرن سیزدهم باز می گردد که قوبیلای قا به شکل یک اقدام بدیع از آن استفاده نمود. او از آنجا که حجم اسکناس های در گردش را بیش از حد و موجب فشار تقاضا دید، بموجب فرمانی اعلام کرد که کلیه اسکناس های در جریان تا یک تاریخ معین، باید با اسکناس های جدید تعویض شوند و در زمان تعویض مقرر شد که به ازای هر ۵ اسکناس قدیم ۱ اسکناس جدید تحویل مردم شود و به این ترتیب حجم اسکناس در گردش به ۱/۵ پول در گردش قبلی تنزل یافت و از شدت فشارهای تورمی کاسته شد.

در دوران معاصر اصلاحات پولی به دوران پس از جنگ های جهانی اول و نیز دوم بر می گردد. دولتهای درگیر جنگ هر یک به نحوی در جهت سر و سامان دادن به اوضاع وخیم خود مخصوصا سیر شدید تورمی اقدامات انتزاعی را انجام دادند. اما جریان حوادث و وخامت اوضاع به گونه ای بود که این کوشش ها قادر نبود اوضاع را تغییر دهد. در اغلب این کشورها به دلیل هزینه های سنگین نظامی دوران جنگ، حجم پول در گردش و سپرده های بانکی و بدهی بخش دولتی به شدت بالا رفته بود. این امر باعث شده بود که انگیزه کار کردن جهت کسب درآمدهای پولی و نیز انگیزه تولید و فروش در مقابل پول رایج بی ارزش کاهش یابد.

در این شرایط اولین اصلاح پولی توسط بلژیک در اکتبر ۱۹۹۴ صورت گرفت و متعاقب آن دانمارک در ژوئیه ۱۹۴۵، هلند و چکسواکی در اکتبر ۱۹۴۵، نروژ در سپتامبر ۱۹۴۵ و فنلاند و اتریش در دسامبر ۱۹۴۵ نیز به این اقدام دست زدند. در شوروی سیاست مزبور در سال ۱۹۴۷ به اجرا درآمد که طی آن کلیه اسکناس های در دست مردم به نسبت ۱۰ به ۱ با اسکناس های جدید تعویض شد.

همچنین در لهستان در سال ۱۹۵۰ دارایی های مردم به نسبت ۱۰۰ به ۱ تعویض شد. در حالیکه دستمزد ها به نسبت ۱۰۰ به ۳ و پس اندازهای بانکی نیز تا ۱۰۰ هزار زلوتی به همین نسبت و بیش از آن به نسبت ۱۰۰ به یک تعویض شدند.

اصلاح پولی

شرایط اصلاح پولی

همانطور که اشاره شد اصلاح پولی به منظور ایجاد اعتماد و اعاده حیثیت نظام پولی صورت می گیرد، بطوریکه پول رایج بتواند قابلیت خود را به عنوان وسیله مبادله و ذخیره ارزش بدست آورد. استقرار چنین نظام پولی مستلزم وجود و یا ایجاد شرایطی است. این شرایط عبارتند از:

  1. وجود یک واحد اندازه گیری کارا برای ارزش
  2. وجود یک سیستم بانکی و به همراه آن وجود مقدار معینی نقدینگی
  3. اعتماد مردم به پول و سیستم بانکی
  4. علاقه و تمایمردم به نقدینگی (عدم گریز از پول)

همانطور که بیان شد، هدف عمده اصلاح پولی حذف پولهای زائد است. از نقطه نظر تئوریک راه های زیر برای حذف این پولهای زائد وجود دارد:

  1. تعدیل سطح قیمت ها در مقابل حجم عظیم عرضه پول با استفاده از لغو مکانیزم کنترل قیمت ها و دستمزدها (آزاد سازی قیمت ها) و تحقق بازار آزاد که البته این سیاست منجر به ظهور تورم آشکار خواهد شد که اگر بیش از حد مورد انتظار شدت گرفته باشد، نتایج منفی آن غیر قابل کنترل و خطرناک خواهد بود.
  2. حذف تدریجی و یا یکباره پولهای مازاد از طریق اعمال سیاست های مالی از ظریق وضع مالیات های سنگین بر سرمایه های پولی واقعی
  3. مسدود کردن قسمتی از حجم پول در جریان حساب های بانکی با استفاده از عمل تعویض پولهای رایج و بلوکه کردن حسابها و تبدیل این پولها و حساب ها به وامهایی از نوع قابل مذاکره و یا غیر قابل مذاکره تحت شرایط خاصی که از سوی دولت تعیین خواهد شد.
  4. کاهش وسیع عرضه پول از طریق حذف کلی پول در جریان و حسابها و موکول کردن مسئله جبران و تسویه و خسارات ناشی از اصلاح به آینده.

در قسمت در خصوص اقتصاد ایران پس از انقلاب و سیاست های تعدیل اقتصادی صحبت خواهیم کرد.

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید