همه چیز درباره فینتک و روند شکل‌گیری آن

همه چیز درباره فینتک و روند شکل‌گیری آن

شاید هنوز هستند افرادی که با واژه‌های جدید دنیای فناوری اطلاعات آشنا نباشند و یا تصور ذهنی آن‌ها از برخی وا‌‎ژه‌ها تصور کامل و درستی نباشد. برخی از این واژه‌ها طی سالیان اخیر دامنه‌ی استفاده‌ی گسترده‌تری پیدا کرده‌اند و برخی نیز جای خود را در ادبیات روزمره‌ی مردم باز کرده‌اند.
امروزه دیگر کم هستند افرادی که با شبکه‌های اجتماعی و ارتباطی آشنایی نداشته باشند و یا حداقل نامی از آن‌ها نشنیده باشند. اما در کنار این واژه‌های تازه رسوخ کرده به زندگی روزمره، برخی واژه‌ها کمی تخصصی‌تر بوده و شاید هر کسی از معنای آن‌ها اطلاع درستی نداشته باشد. استارت‌آپ و فینتک مثال‌هایی برای این قسم واژه‌ها هستند.

۱- استارت‌آپ‌ها و فینتک

بر اساس تعاریف مختلف از نویسندگان و محققان این حوزه، مانند آقای استیو بلنک، اریک ریس و کتاب‌ها و منابع متنوع، بهترین و جامعترین تعریفی که برای یک استارت‌آپ (Startup) می‌توان ارائه کرد، این است:
استارت‌آپ یک سازمان موقت است که با هدف یافتن یک مدل کسب و کار تکرارپذیر و مقیاس‌پذیر بوجود آمده است.
در این تعریف منظور از سازمان هر نوع مجموعه‌ای از افراد (یا حتی یک نفره)، ابزارها و روابط بین آن‌هاست، چه به صورت شرکت ثبت شده باشد و چه نشده باشد. چه دفتر کار داشته باشد و چه در زیرزمین خانه قرار داشته باشد.
ویکی‌پدیا نیز استارت‌آپ را یک تجارت نوپا در قالب یک کمپانی، شراکت یا سازمان موقت تعریف می‌‌کند که در پی ایجاد و راه‌اندازی یک مدل تجاری جدید در زمینه‌ی خاصی است. ویکی‌پدیا نیز نوآوری را به عنوان شاخصه‌ی اصلی استارت‌آپ عنوان کرده و به این نکته اشاره کرده که در باور عمومی، استارت‌آپ‌ها معمولا ماهیتی مرتبط با فناوری دارند؛ اما این موضوع همیشه صحت ندارد. این دایره‌المعارف اینترنتی درونمایه‌ی استارت‌آپ را در جاه‌طلبی، نوآوری و تلاش برای رشد در سطح جهانی تعریف کرده است.
فینتک (FinTech) یا فناوری مالی (Financial Technology) نیز به مجموعه‌ای از کسب‌وکارها گفته می‌شود که با بهره‌گیری از توان نرم‌افزاری و البته سخت‌افزارهای مبتنی بر فناوری‌های پیشرفته به ارائه خدمات مالی نوآورانه می‌پردازند. البته قرار نیست فینتک‌ها، بانک‌ها و مؤسسات مالی سنتی و قدیمی را از بین ببرند، اتفاقا همراهی شبکه‌ی بانکی به جای مقابله در این مسیر می‌تواند زمینه‌ساز پیشرفت‌های روزافزون در حوزهها‌ی بانکی و پرداخت تحت قوانین مشخص باشد که هم امکان بهره‌مندی از این فناوری در مسیری مشخص فراهم گردد و هم شبکه‌ی بانکی و مردم به عنوان بهره‌برداران نهایی این خدمات از مزایای این فناوری‌ها برخوردار شوند.
بنابراین به طور خلاصه می‌توان گفت که فینتک‌های نوظهور در واقع استارت‌آپ‌های حوزه‌ی خدمات بانکی، پرداخت و مالی هستند که با بهره‌گیری از راهکارهای نوآورانه‌ی مبتنی بر فناوری اطلاعات، در صدد تولید و ارائه‌ی محصول یا خدمات خلاقانه هستند.

۲- منشاء پیدایش فینتک

از صنعت پرداخت گرفته تا انتقال و ارسال پول، استارت‌آپ‌ها وارد دنیای خدمات مالی شده‌اند و فینتک به عنوان یک صنعت نوآورانه، اذهان استعدادهای جوان و خلاق شاغل در بانک‌ها و موسسات مالی اعتباری و نیز فعالان صنعت فناوری اطلاعات را به خود مشغول کرده است.
بعد از تغییراتی که در فاصله‌ی سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۸ در سیاست‌ها و قوانین بانکداری ایجاد شد ، به تدریج تحولات دیگری هم در سیستم‌های مالی و بانکی صورت گرفت که علاوه‌ بر ایجاد امنیت بیشتر برای پرداخت‌کنندگان مالیات، برای مشتریان که اغلب کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند هم ساختار بهتری را به همراه می‌آورد.
در نسل سنتی خدمات مالی، عرضه و تقاضای خدمات مالی در بازارهای پول، سرمایه و بیمه اغلب به صورت فیزیکی و با حضور اشخاص خدمت‌دهنده و خدمت‌پذیر انجام می‌شد که محدودیت و مشکلات فراوانی در خصوص تامین نیازهای مشتریان و محدودیت سودآوری از منظر واسطه‌های مالی ایجاد می‌کرد.
مدافعان رویکرد جدید خدمات مالی یعنی فینتک، معتقدند اگرچه توسعه‌ی تکنولوژی و رایانه در ساختارهای سنتی بانک‌ها و مؤسسات مالی از تعطیلی آن‌ها جلوگیری کرده است، اما آن‌ها هنوز سقف و محدودیت‌های فراوانی دارند و اتکا به ساختارهای سنتی موجود در این عرصه نمی‌تواند به نیازهای متنوع عصر ارتباطات نوین پاسخ دهد.


۳- چه چیز فینتک را مهم می‌سازد؟

۱-فینتک به طور قابل ملاحظه‌ای به رشد و توسعه‌ی اقتصادی کمک می‌کند.
۲- فینتک منجر به تسهیل شمول مالی کشورهای محروم از جمعیت می‌گردد.
۳- فینتک سرعت در پذیرش نوآوری را به ارمغان می‌آورد و کیفیت نوآوری را دچار دگردیسی می‌کند.
۴- فینتک بنیانی برای توسعه‌ی پایدار می‌سازد و رشد اکوسیستم کسب‌وکار را تضمین می‌کند.
۵- فینتک بازار را نجات داده و آن را به سمت دگردیسی ساختاری سوق می‌دهد.
۶- فینتک جریان‌های ارزش جدید ایجاد می‌کند.
۷- فینتک شفافیت عملیاتی و استماع بهتر را تضمین می‌کند.
۸- فینتک فرهنگ همکاری در میان بازیگران بازار را تسهیل می‌کند.
۹- فینتک موانع بین‌المللی را از بین می‌برد.
۱۰- فینتک داخل یک صنعت بسیار عظیم و تأثیرگذار مالی رشد یافته است.

۴- وضعیت کشورهای خارجی

فینتک‌ها در سطح بین‌المللی با سرعت قابل توجهی رو به رشد هستند. کشورهای دنیا نگاه جدی به فینتک‌ها دارند و نمونه‌های خوبی از اجرای ایده‌های فینتک در سطح بین‌المللی وجود دارد. کشورهایی مثل ایالات متحده، هنگ‌کنگ، انگلستان و استرالیا در این حوزه بسیار موفق عمل کرده‌اند و ضمن برخورداری از شاخص رشد پیشتاز، نمونه‌های خوبی از فینتک‌ها در این کشورها رشد کرده‌اند. در شکل زیر درصد کاربران فینتک را نسبت به جمعیت فعال فضای دیجیتال آن‌ها ملاحظه می‌کنید.
سال ۲۰۱۶ را می‌توان سال مهمی برای تبدیل شدن سنگاپور به یک رهبر در فینتک دانست. سنگاپور به عنوان دومین قطب فینتک در دنیا طبق آمار Deloitte، این صنعت را یکی از اولویت‌های خود می‌داند. این صنعت با بهره‌گیری از حمایت‌های دولتی توانسته است از آزمایشگاه‌های نوآوری بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ فناوری دنیا استفاده نماید. برگزاری بزرگترین رویداد فینتک دنیا در این کشور با حضور ۱۱۰۰۰ شرکت از ۵۰ کشور جهان و توافق با سایر کشورها به منظور تقویت روابط در حوزه‌ی انتقال دانش و فناوری‌های مالی، نشان از عزم جدی سنگاپور برای فعالیت در این حوزه دارد. در طرح کمک مالی جدید این کشور، نیمی از هزینه‌ی فینتک‌های گذرکرده از مرحله‌ی امتحان تثبیت ایده پرداخت شده و یا تا ۲۰۰٫۰۰۰ دلار سنگاپور به ازای هر پروژه قابل پرداخت است. سنگاپور ۲۲۵ میلیون دلار در طول یک بازه‌ی ۵ ساله جهت تقویت توسعه‌ی فینتک اختصاص داده است.

۵- گرایش‌ها و روندهای سال ۲۰۱۶

رشد انفجاری صنعت فناوری مالی در سال ۲۰۱۶ به لطف رشد سرمایه‌گذاری روی فینتک‌ها، ادامه یافت. روندهای جدید و متفاوت فینتک این آمادگی را ایجاد کرده‌اند که هر روز شاهد محصولات جدید و نوآورانه در دنیای خدمات مالی باشیم. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که با وجود این محصولات مسیری جدید برای ارتباط مشتریان با بانک‌هایشان فراهم خواهد شد.
برای مثال طی سال ۲۰۱۶ در حوزه‌ی پرداخت رشد سرمایه‌گذاری روی فینتک‌ها همچنان ادامه داشت. بعد از سرمایه‌گذاری ۱۹ میلیارد دلاری در سال ۲۰۱۵، سرمایه‌گذاری ۱۵ میلیاردی تا اواسط آگوست ۲۰۱۶ روی فینتک‌ها به ثبت رسید. ایالات متحده، اروپا و کشورهای آسیا پاسیفیک بیشترین سرمایه‌گذاری روی فینتک‌ها را به سمت خود جذب کردند.

از مهمترین روندهای سال ۲۰۱۶ فینتک‌ها می‌توان توجه به دیتای هوشمند در مقابل ابرداده، افزایش APIها و توجه به بانکداری به عنوان یک سرویس، حرکت کند ولی نه متوقفِ بلاک‌چین، همکاری و نه رقابت بین بانک‌ها و فینتک‌‎ها و نهایتا پیشرفت‌ها و رشد آسیا در حوزه‌ی فینتک‌ها اشاره کرد.

FinTech

۶- پیش‌بینی آینده

حالا چه بخواهیم و چه نخواهیم فینتک بزرگ شده است و چالش‌برانگیز. دور نیست زمانی که شاهد باشیم رشد فینتک روش کار بسیاری از کسب و کارها را تغییر داده است. بر اساس گزارشی از اکسنچر (Accenture) سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه فینتک از ۹۳۰ میلیون دلار در سال ۲۰۰۸ به بیش از ۱۲ میلیارد دلار تا ابتدای سال ۲۰۱۵ افزایش یافته است و در این بین اروپایی‌ها بیشترین رشد را در این حوزه با ۲۱۵ درصد یا ۱.۲۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۴ داشته‌اند.
طبق نمودار فوق که توسط PwC استخراج شده است با توجه به چشم‌انداز تأثیر نوآوری و تولید محصولات جدید بر میزان رشد صنایع و صنعت بانکداری تا سال ۲۰۲۰ به نظر می‌رسد بالغ بر ۶۲٫۲ درصد میزان رشد قابل انتظار شرکت‌های پیشگام در حوزه‌ی نوآوری است و این در حالی است که متوسط این رشد در سطح جهانی چیزی حدود ۳۵٫۴ درصد است.
همچنین پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۱۷، گوشی‌های همراه به مرور جایگزین کارت بانکی شده و شیوه‌های جدید تأمین امنیت مثل الگوهای بیومتریک و … جایگزین روش‌های سنتی گردند. در کنار این‌ها صدور فاکتور خدمات و کالاها از طریق فناوری‌های جدید ارتباطی و ظهور و رشد بازارهای نو در حوزه‌ی فینتک پیش‌بینی می‌گردد.
باید توجه داشت که ارائه‌ی خدمات نوین مالی برای مردم طی سال‌های جاری باعث شده است که توقع آن‌ها در دریافت خدمات به‌روزتر هر روز بالاتر رفته و کار فینتک‌ها برای کسب رضایت بیشتر آن‌ها دشوارتر به نظر آید که البته این موضوع خود می‌تواند چالش جدید و جذابی برای رشد بیشتر فینتک‌ها تلقی گردد.
در کنار مطالب گفته شده، تاثیری که رقابت فینتک‌ها روی دگرگونی شعب می‌گذارد، ادامه‎‌ی روند انتقال تراکنش‌ها از درون شعبه به کانال‌های دیجیتال، پذیرش بیشتر بانکداری باز، خدمت به مشتریان به عنوان نقطه‌ی تمایز بین بانک‌ها و اینترنت اشیاء به عنوان تأکیدی بیشتر بر تجارب دیجیتال مشتریان از مهمترین روندهای سال ۲۰۱۷ فینتک‌ها خواهد بود.
همانطور که در نمودار مشاهده می‌شود، مقایسه‌ی اولویت‌های هزینه در حوزه‌ی فناوری اطلاعات برای مؤسسات مالی در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ نشان‌دهنده‌ی این حقیقت است که این مؤسسات ضمن توجه بیشتر به کانال‌های دیجیتال، ارتباط با مشتریان و بهینه‌سازی سرویس‌ها، خدمات و آموزش را جزو مهمترین بخش‌های هزینه‌ای خود قرار داده‌اند. با این وجود می‌توان گفت آینده‌ی فینتک‌ها بسیار روشن ارزیابی شده و به همین دلیل کشورها، حساب ویژه‌ای جهت رسیدن به سودآوری در این بخش باز کرده‌اند.

۷- وضعیت ایران

فینتک با اکوسیستم پیچیده‌ی خود، در ایران نیز روند رو به رشدی را داشته است. با توجه به استقبال استارت‌آپ‌ها در ایران از فینتک و روآوردن شرکت‌های حوزه‌ی فناوری اطلاعات بانکی و پرداخت به سرمایه‌گذاری روی ایده‌های نو یا طرح‌ریزی و پیاده‌سازی ایده‌های جدید این حوزه توسط خودشان، به نظر می‌رسد بازار فینتک در ایران در ابتدای ورود به مباحث جدی و چالش‌برانگیز است که این خود نیازمند ساماندهی و برقراری روابط استاندارد و درست بین شرکت‌ها، ارائه‌دهندگان خدمات و بانک‌ها و مؤسسات مالی و اعتیاری است.
در فضایی که بانک مرکزی بعد از مدت‌ها نسبت به موضوع ظهور، رشد و نمو فینتک‌ها چراغ سبز نشان داده و از مواضع بعضا پیچیده‌ی خود نسبت به فعالیت فینتک‌ها در فضای کسب و کار عقب‌نشینی داشته است، به نظر می‌رسد فعالیت فینتک‌ها در ایران نیز به زودی وارد فضای رقابتی‌تری نسبت به گذشته گردد و عرصه برای فعالان این حوزه فراهم گردد. خوشبختانه با توجه به حمایت معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری از فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان و از طرف دیگر مشخص شدن نقش مهمی که فینتک‌ها در حوزه‌ی مالی اقتصاد دانش‌بنیان بر عهده دارند، وجود زمینه‌ی رشد در حوزه‌ی فینتک‌ها برای تصمیم‌گیران و تصمیم‌سازان فناوری اطلاعات بانکی کشور مبرهن شده است.
از نظر کارشناسان این حوزه، این اقدام نشان از همراهی دولت با روند توسعه‌ی فناوری‌های نوین در صنعت بانکی و پرداخت دارد و با توجه به گستردگی توسعه و سرعت رشد کشورهای دنیا در حوزه‌ی فینتک، عقب‌نماندن ایران از دیگر کشورها و حرکت در این مسیر نیز از الزامات است. آن هم در شرایطی که در حوزه‌ی فینتک در آغاز مسیر رشد و توسعه‌یافتگی هستیم و چه چیز مهمتر از این که چهارچوب درستی برای گسترش این صنعت و مدیریت آن قبل از اجرایی شدن آن لحاظ شود. طبق آمار در حال حاضر در حدود ۲۵ الی ۳۰ استارت‌‎آپ فعال در زمینه‌ی فینتک در کشور وجود دارد که نشان از ظرفیت بالای کشور برای ورود به این حوزه با توجه به گستردگی نظام بانکی ایران دارد. بومی‌سازی فرآیندها و بهینه‌سازی آن‌ها مطابق با نظام بانکداری اسلامی و الزامات جامعه‌ی ایرانی با مدل کسب‌وکارهای آن، از نکات مهمی است که می‌بایست مد نظر قانونگذار و شرکت‌های ارائه‌دهنده‌ی این خدمات قرار گیرد.

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید