حسابهای ملی ایران بر اساس نظام SNA1993

گوناگونی ساختارها و سطح توسعه اقتصادی کشورها، توسعه کمی و تنوع فعالیتهای اقتصادی، تغییر نقش اقتصادی دولت در بسیاری از کشورها، وجود تورم و بیکاری به عنوان مشکلات حاد اقتصادی ـ اجتماعی، اهمیت روز افزون برخی از بخش‌ها نظیر ارتباطات و خدمات رایانه‌‌ای، ایجاد ابزارها و نهادهای مالی جدید در عرصه اقتصاد جهانی به منظور رفع معضلات بازارهای مالی و نیز توجه روزافزون به مسائل محیط زیست، موجب پیچیدگی‌های فراوان مسائل اقتصادی گردیده است. به منظور آگاهی از این مسائل و ایجاد شفافیت در شناخت وضعیت اقتصادی کشورها و متغیرهای کلان اقتصادی از یک طرف و امکان مقایسه تحولات اقتصادی کشورهای مختلف از طرف دیگر، لزوم تجدید نظر در سیستم حسابهای ملی، که حدود ۲۵ سال یعنی از سـال ۱۹۶۸ بــدون تغییر مــانده بــود، را ضــروری می‌ســاخت. سیستم حسـابهـای مـلی ۱۹۹۳ (به اختصار SNA1993) اساساً به منظور پاسخگویی به نیازهای مورد اشاره تهیه و تدوین گردیده است.

بطور کلی می‌توان گفت که SNA1993 واجد چهار خصیصه مهم یعنی انعطاف‌پذیری، شفافیت، هماهنگی و جامعیت بوده و به همین سبب توانسته است پیشرفتی اساسی در نظام محاسبات ملی ایجاد نماید. تاکید بر تهیه حسابهای بخش‌های نهادی اقتصاد علاوه بر اقتصاد ملی، ارتباط زنجیره‌ای حسابهای مختلف در یک سلسله طولی که از آن به توالی کامل حسابها یاد می‌شود، و نیز نقش محوری و هماهنـگ کننده این سیستـم در میان سایر سیسـتم‌های آماری اقتـصاد کلان، نظیر آمار تراز پرداختها، آمار مالی دولت، آمار پولی و مالی و حساب جریان وجوه، از ویژگی‌های بارز سیستم ۱۹۹۳ محسوب می‌شوند.

اداره حسابهای اقتصادی بر اساس وظایفی که از بدو تاسیس بانک مرکزی بر عهده گرفته است، در صدد برآمد تا علی‌رغم کلیه محدودیت‌ها، به ویژه محدودیت‌هایی که در تولید آمارهای پایه در کشور به چشم می‌خورد، بر اساس اطلاعات موجود و در دسترس، چارچوب عملیاتی سیستم جدید را تهیه نموده و تصویری چند بعدی و در نتیجه کامل‌تر از اقتصاد ایران ارائه نماید. مجموعه حاضر را باید در امتداد تلاش‌هایی که تاکنون در این زمینه صورت تحقق یافته است، ارزیابی نمود.

همانگونه که اشاره شد، سیستم حسابهای ملی ، مجموعه‌ای بسیار متنوع از حسابهای کلان را شامل می‌شود، از اینرو بسیاری از کشورها تنها موفق به اجرای بخش کوچکی از آن می‌گردند. دفتر آمار سازمان ملل متحد، اجرای کامل سیستم حسابهای ملی را به شش مرحله ذیل تقسیم کرده است:

محاسبه تولید ناخالص داخلی بر اساس دو روش تولید و هزینه به قیمت‌های جاری و ثابت به تفکیک اجزاء

مرحله ۱ بعلاوه اطلاعات مورد نیاز برای محاسبه درآمد ناخالص ملی و نیز سایر مبادلات با دنیای خارج

مرحله ۲ بعلاوه تهیه حساب تولید برای بخش‌های نهادی و نیز تهیه حساب تولید تا حساب مالی برای بخش نهادی دولت عمومی

مرحله ۳ بعلاوه تهیه حسابهای توزیع اولیه و ثانویه درآمد و نیز تهیه حساب مصرف درآمد برای اقتصاد ملی و بخش‌های نهادی

مرحله ۴ بعلاوه تهیه حساب سرمایه و حساب مالی برای اقتصاد ملی و بخش‌های نهادی

مرحله ۵ بعلاوه تهیه سایر حسابها و حساب ترازنامه برای اقتصاد ملی و بخش‌های نهادی

هم اکنون کشورهایی مانند کانادا، ایالات متحده و استرالیا مراحل شش‌گانه را بطور کامل اجراء کرده‌اند و کشورهای درحال توسعه نیز به فراخور نظام آماری خود در یکی از مراحل زیرین اجراء قرار می‌گیرند. مثلاً کلمبیا در مرحله اول و کره‌جنوبی و هند در آستانه مرحله پنجم قرار دارند. حسابهای ملی ایران نیز تاکنون در مرحله دوم رده‌بندی می‌شده که با توجه به آنچه کتاب حاضر ارائه می‌کند، به مرحله پنجم ارتقاء یافته است. مرحله ششم که شامل تهیه ترازنامه اقتصاد ملی و بخش‌های نهادی است، نیز در دستور کار اداره حسابهای اقتصادی قرار دارد که امید است با همکاری همه واحدهای ذیربط بتدریج تهیه و منتشر گردد.

با ارائه چارچوب‌های عملیاتی و آماری SNA93 ، امید می‌رود که افق تازه‌ای در پیش‌روی تحلیل‌گران و محققان اقتصادی کشور گشوده شده و ابزار لازم به منظور بررسی همه جانبه آثار سیاستهای اقتصادی متخذه نیز در اختیار سیاستگذاران اقتصادی قرار گیرد. سخن درباره قابلیت‌ها و مزایای سیستم جدید حسابهای ملی بسیار است، اما همانگونه که بسیاری خاطرنشان کرده‌اند، حداقل سودمندی آشنایی با سیستم حسابهای ملی، بویژه سیستم ۱۹۹۳، آن است که به دانش اقتصاددانان نظم بخشیده و درک آنها از مقولات اقتصادی را متحول می‌سازد.

نسخه کامل

جداول

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید